Zwiambaro zwa Vhavenda: Sialala na Mvelele

Zwiambaro zwa sialala zwa Vhavenda zwi na mushumo muhulwane kha mitambo na zwiitea zwa ndeme, hu tshi katelwa mabebo, mbingano na mbulungo.

Afrika Tshipembe huna mvelele dzo fhambanaho dzi vhonala nga nḓila ine vha ambara ngayo, sa zwa Zulu, Xhosa, Sepedi na vhaTswana.

Ngauralo, zwiambaro zwa Vhavenda a si fesheni fhedzi, ndi tshiga tsha vhuṋe ha tshitshavha na vhufa ha kale.

Kale-kale, zwiambaro zwa Vhavenda zwo vha zwi tshi itwa nga mukhumba wa zwipuka; zwino zwo no engedzwa nga malabi a musalauno.

Naho zwo ralo, mutheo wa mvelele a wo ngo xela. Vhafumakadzi vho no ḓi vhonala nga tshirivha, nahone vho malwaho vha ambara gwana nga mishumo ya vhuṱhogwa.

Vhasidzana vha ambara mashedo, nahone musi madamu a tshi thoma u tunga vha ambara nwenda.

Luambo lwa Tshivenda ndi luambo lwa Bantu, nahone ndi luṅwe lwa nyambo dza tshiofisi dza Afrika Tshipembe. 

Lu ambiwa nga maanḓa Limpopo, na nga vhaṅwe vha Lemba. Vhaambi vha luambo ulwu vha kwama 1.2 million (2.2% ya lushaka), vhanzhi vhe Makhado (350,000), Thulamela (370,000), Musina (35,000) na Mutale.

Kha mvelele, Vhavenda vha tenda kha vhomakhulukuku, vhurena na fhethu hukhethwa.

Lake Fundudzi, kha Soutpansberg Mountains, i dzhiiwa sa fhethu ha ndeme hune ha vha na white python na zwidutwane.

Vhanyori na vhaimbi vha vhonwa sa vhane vha kwamiwa nga mudzimu nga miloro.

• VHALANI HAFHU :  Apartheid Museum: Vhuṱanzi ha Vhutshilo, Nndwa na Fulufhelo

Ḓivhazwakale yavho i dovha ya vhofha na Mapungubwe, nahone “Venda” i ṱalutshedzwa sa “fhethu hu takadzaho.”