Springbok: Tshiga tsha Vhuḓiṱalusi ha Afrika Tshipembe

Tshipuka tsha lushaka tsha Afrika Tshipembe ndi springbuck—kana springbok—na dzina ḽayo ḽa saintsi ndi *Antidorcas marsupialis*.

Hetshi tshipuka ndi tsha ndeme ngauri tshi imela muya, maanḓa, na u tendelana na vhupo ha mvelo ha shango.

Vhuḓifari hayo vhune ha vha uri ho khethea vhu katela “pronking”—u fhufha hune ha sumbedza maanḓa—zwine zwa vha vhubvo ha dzina ḽayo ḽo ḓoweleaho.

Tsha vhuvhili, dza tshinna na dza tsadzi dzi vha dzi na maṋanga, naho huna uri ṋanga dza dza tshinna dzi ya vha khulwane, dzo khwaṱha, na u khwaṱha u fhira dza tsadzi.

Heyi phambano kanzhi i tendela vhaṱaleli uri vha kone u ṱalula mbeu ya tshipuka.

Springbok  dzi wanala nga maanḓa kha ḽa Free State, North West Province, na Karoo, dzi tshi khou ṱanḓavhuwela vhukovhela u swika kha vhupo ha lwanzheni.

U ṱanganelana hazwo kha hezwi zwithu zwi sumbedza u ṱangana ha mupo na zwipuka zwa ḓaka.

Hedzi phukha dzi dzula nga masambi.

Nga vhuria, dzi ya kona u tshimbila nga masambi maṱuku, ngeno nga tshilimo, dzi tshi kuvhangana nga vhunzhi.

Dzi ya ḽa mahatsi na maṱari, dzi ya kona u tshila lwa tshifhinga tshilapfu dzi sa nwi maḓi ngauri dzi wana madi  o linganelaho kha zwimela zwine dza la.

Naho zwo ralo, musi maḓi e hone, i a nwa.

U tshi khou sedza vhuhulwane, springbok  nga vhulapfu ndi henefha kha 75 cm ya lemela  40 kg.

• VHALANI ZWINWE: “Pretty Girls Love Maskandi” yo fhiriselwa phanḓa nga mulandu wa tshiwo ngei Lwandle

Hedzi mbuno dzi sumbedza uri tshenetshi tshipuka tshi a konḓelela na u kona u shanduka, zwine zwa ita uri tshi vhe tshiga tsho teaho tsha lushaka.