Mbingano ya Vhavenḓa: maga, mikhwa na vhushaka

Mbingano ya Vhavenḓa a si u ṱangana ha vhavhili fhedzi; ndi u vhofhana ha miṱa na mitupo.

Nga mvelaphanḓa ya kale, ṅwana musidzana o vha a tshi fanela u fhedza domba, muthannga a fhedza thondo, musi hu sa athu humbulwa mbingano.

Makhadzi (khaladzi ya khotsi) ndi ene ane a langula, a eletshedza, a khwaṱhisedza uri maga oṱhe a tevhedzwa nga ndila ya tshivhidzo tsha muṱa.

Maga a u thoma ndi khumbelo na u ṱoḓisisa muṱa wa musidzana. Muṱa wa mutukana a u sokou tenda; u ranga nga u lavhelesa vhuḓifari na dzina ḽa muṱa uri ndi “muṱa wavhuḓi.”

Musi vho fushea, vha rumela munyai, ane a vha mulanguli wa mafhungo na muambeli wa thendelano vhukati ha miṱa mivhili, ngauri mutukana nga mvelele ha ambi nga hoṱhe ene muṋe.

Kha thendelano ya mamalo , hu swikelelwa mulayo wa mutengo wa musidzana. Mvelele yo rekhodiwaho i sumbedza kholomo dza malo, fhedzi nomboro na ndila ya mbadelo zwi a fhambana nga muṱa.

Namusi tshelede kana thundu zwi nga engedza kana u imela kholomo. Mamalo a dzhiiwa sa u livhuha muṱa wa musidzana na u vhofa vhushaka ha miṱa mivhili.

Musi mamalo o no badelwa, hu pfi thendelano “yo khwaṱhiswa,” mbingano ya dzhielwa nṱha nga miṱa.

Maṅwe magudiswa a mvelele a amba uri mufumakadzi “ndi wa muṱa,” hu si wa munna fhedzi.

Nga murahu ha mbingano, muselwa o vha a tshi dzula na mazwale u guda mikhwa ya hayani, kanzhi u swika hu tshi bebwa ṅwana wa u thoma.

• VHALANI HAFHU: U divha luambo lwa damuni ndi zwa ndeme

 Mikhwa i a fhambana nga shango na muṱa: Mphaphuli, Tshivhase, na Rambuda vha na milayo i konḓaho, ho katelwa dzekiso kha mbingano dza vhuhosi.

Luṱoḓela ngeno lu shumiswa musi hu na u shavha; Vhalemba vhone vha ṱuṱuwedza u mala ngomu ha tshitshavha tshavho.