Ḓuvha ḽa Mbofholowo “Born Free”, Fhedzi naa ndi zwa vhukuma?

Musi Afrika Tshipembe ḽi tshi khou swaya Ḓuvha ḽa Mbofholowo, ḓuvha ḽo ḓisendekaho kha khetho dza u thoma dza dimokirasi dza shango na fulufhedziso ḽa zwikhala zwi linganaho.

Vhaswa vha bvaho kha masia o fhambanaho vhukuma a vhutshilo vha ṱola uri mbofholowo i vhonala hani nga murahu ha miṅwaha i ṱoḓaho u vha furaru.

 MBUELO NA ZWIKHALA

“Ḓuvha ḽa Mbofholowo, ḽa 27 Lambamai 1994, heḽi ḽo vha gundo ḽa vharema vhoṱhe vha Afrika Tshipembe. Zwo fhelisa sisiṱeme ye ya vha i tshi hanela vharema tshirunzi tshavho nga lwa mulayo, nahone hezwi zwi fanela u pembelelwa. Fhedzi  ri songo ḓiita unga mbofholowo ye ra i wana nga 1994 yo fhelela.” 

 “Zwe ra zwi wana ndi mbofholowo ya polotiki, pfanelo ya u voutha. Zwe ra si zwi wane ndi mbofholowo ya ikonomi.”

Vho engedza nga uri hu na “tshipiḓa tshi siho tsha phazili” kha vhaswa vhanzhi  vho sedzana na vhushai, u shaea ha mishumo, na u sa eḓana.

U ya nga Stats SA, u shaea ha mishumo kha vhaswa vha miṅwaha ya 15–34 zwi kha ḓi vha zwo khwaṱha vhukuma, na Tsenguluso i sumbedza tshivhalo tsha u shaea ha mishumo tsha vhaswa hu 43.8%.

 “Ngauri u wana ifa ḽa mbofholowo kha bammbiri a zwi fani na u tshenzhela mbofholowo kha vhutshilo haṋu ha ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. Ni nga voutha, fhedzi a ni nga wani mushumo.”

“Nndwa a yo ngo fhela nga 1994. i kha di bvela phanda. Yo bva kha milayo ya ya kha sisiṱeme, u bva kha u khethekanya ya ya kha u sa lingana, u bva kha u sa dzhielwa nṱha ha zwa polotiki u ya kha u sa dzhielwa nṱha ha ikonomi.”

Munwe muswa o amba uri “Ndi livhuwa u bebwa nga murahu ha u wa ha muvhuso wa tshiṱalula.

“Ndo vha na tshibuli tsha u guda hune nda ṱoḓa hone. Kha tshifhinga tsho fhiraho, vho vha vha sa ḓo tendela matshudeni vha vharema fhano.”

Muswa o ṱanganedza phambano dza mirafho kha zwikhala: “Musi ndi tshi vhambedzwa na vhabebi vhanga, ndi na zwinzhi zwine nda nga zwi nanga.”

• VHALANI HAFHU: Somizi o hana u khadana na Ngizwe mchunu 

Cele o dovha a sumbedza u livhuwa vhe vha ḓa phanḓa hawe. “Ndi livhuwa vhalwela mbofholowo vhothe vhe vha lwela uri ndi vhe na pfanelo namusi.”