Mishonga, Zwiliwa

Wormwood: Mushonga wa mukhuswane

Tshine tsha ḓivhiwa nga maanḓa sa wormwood – Artemisia afra – ndi tshimela tshine tsha nukhelela tshine tsha ḓivhiwa sa wildeals (Afrikaans), umhlonyane (tshi Xhosa na tshi Zulu) na lengana (tshisotho na tshi Tswana).

Huna tshaka dzine dza swika 400 dza wormwood kha shango lothe, vhunzhi hadzo dzi ya shuma sa dzilafho fhedzi A.

Afra ndi yone fhedzi ine ya vha kha lushaka.

I shumiswa kha zwithu zwayo zwo fhambanaho zwa u lafha, Artemisia hu ambiwa uri iya thusa kha u langa malaria, u rema ha thoho, u sa gayea ha zwiḽiwa na u thivhela lutamo lwa zwiḽiwa.

U fhisa maṱari na u fema vhutsi hu ambiwa uri zwi ya thusa kha  zwinzhi, u fhisa, u hoṱola, u vhavha ha milomo, u kavhiwa nga asthma.

Midzi, tsinde na maṱari zwi ya shumiswa zwa lugiselelwa sa zwinwiwa, u fafadzela, matope, u ṱamba muvhili kana mapfura.

I dovha ya fhiswa, ya fhiswa kana ya vhiliswa ya vha tie ine ya vha uri iya vhavha.

Iṅwe ya tshumiso ine yo ḓoweleya ndi u shela maṱari ane avha uri ndi maswa kha ningo u itela u fema zwavhudi na u imisa snot.

I ya shuma na kha masogisi uri a kone u nukhelela na u sheliwa kha brandy.

I dovha ya shuma sa tshithu tsha mvelo tsha u pandela zwikhokhonono.

Maṱari ane avha uri aya dudela aya ḓodziwa kha zwipiḓa zwine  zwo zwimbaho na kha mitambo uri hu kone u fhungudziwa vhuṱungu, na muṱangano wa hone uya ḓodziwa u langa zwipiḓa zwine zwa vha zwo zwimba.

Ngudo dzi khwathisedza uri u shumiswa ha tshimela tshi khou isa phanda nahone tshi ya shuma kha u langa malwadze a ngaho vhulwadze ha swigiri, vhulwadze ha mbilu, .

khentsa, na u nona zwi khou ṱoḓisiswa. Dzinwe ngudo dzi khou sedzulusa u shumiswa ha Artemisia kha u thivhela coccidiosis kha khuhu.

 A. afra a i tei u shumiswa kha zwithu zwina zwi tevhelaho, mbili dzi kha vhulwadze ha swigiri, nthihi ndi kha cancer na nthihi ndi kha vhulwadze ha swigiri na vhulwadze ha mbilu.